جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۲۶ به رابرت هال و مایکل وودفورد تعلق گرفت. آکادمی سلطنتی علوم سوئد در استکهولم، این دو اقتصاددان آمریکایی را به دلیل ابداع مدل‌هایی برای تثبیت اقتصاد ملی و پیشگیری از بحران‌های مالی برگزید. دستاوردهای این دو پژوهشگر، ابزارهای عملیاتی مفیدی را در اختیار بانکهای مرکزی و وزرای دارایی قرار داد تا بتوانند رکودهای طولانی‌مدت و تورم لجام‌گسیخته را مدیریت کنند.
مدلهای نئوکنزیان و میراث جان مینارد کنز
آکادمی سلطنتی علوم سوئد در توجیه اعطای این جایزه به رابرت هال از دانشگاه استنفورد کالیفرنیا و مایکل وودفورد از دانشگاه کلمبیا نیویورک، به پی‌ریزی مبانی اقتصاد خرد برای تثبیت اقتصاد کلان اشاره کرد. این دستاورد منجر به تغییری بنیادین در پارادایم سیاست‌های تثبیت شد. مدلهای نئوکنزیان در واقع تکامل یافته نظریات جان مینارد کنز هستند؛ چرا که مدلهای قدیمی کنز در دهه ۱۹۷۰ و در پی شوک‌های نفتی، دیگر پاسخگوی نیازها نبودند. آن دوران با ترکیبی از تورم بالا، رشد اقتصادی ضعیف و بیکاری گسترده شناخته می‌شود که مدلهای سنتی توان تحلیل یا حل آن را نداشتند.
Hall و Woodford ساختار مدلهای سنتی را بازسازی کردند و تمرکز خود را بر این گذاشتند که رفتارهای جمعی خانوارها و کسب‌وکارها چگونه بر کل اقتصاد اثر می‌گذارد. این تغییر دیدگاه باعث شد سیاست‌گذاران بتوانند نوسانات شدید اقتصادی را با دقت بیشتری تعدیل کنند.
مبانی اقتصاد خرد و رویکرد smoothing
رابرت هال در تحقیقاتش از رویکردهای مکانیکی و ساده‌انگارانه‌ی کنز فاصله گرفت و به تحلیل رفتار آینده‌نگرانه‌ی مصرف‌کنندگان پرداخت. در مدلهای قدیمی، متغیرهایی مثل تورم، بیکاری و تولید ناخالص داخلی بر اساس روابط خطی و مکانیکی به هم مرتبط بودند.
مایکل وودفورد با تکیه بر این یافته‌ها، مدل نئوکنزیان را به عنوان یک چارچوب جامع برای تثبیت اقتصاد کلان طراحی کرد. این مدل اکنون اصلی‌ترین ابزار سیاست‌گذاران جهانی است و مفهوم smoothing یا «هموارسازی» در آن نقشی کلیدی دارد تا اثرات شوک‌های ناگهانی بر مصرف و سرمایه‌گذاری کاهش یابد.
این دو اقتصاددان در مجموع ۱.۲ میلیون دلار جایزه نقدی دریافت کردند. آکادمی تأکید کرد که مدلهای نئوکنزیان امکان توضیح و اندازه‌گیری تأثیر سیاست‌های تثبیت‌کننده بر چرخه‌های تجاری را فراهم میکنند.
هدایت پیشرو و ابزارهای بانک مرکزی
کاربرد واقعی این نظریات در بحران مالی سال ۲۰۰۸ به‌وضوح دیده شد؛ جایی که سیاست‌گذاران برای نجات اقتصاد جهانی از وقوع دومین رکود بزرگ، به مدلهای Hall و Woodford روی آوردند.
جان هاسلر، رئیس کمیته جایزه اقتصاد، می‌گوید ابزارهای ابداعی این دو اقتصاددان اکنون توسط بانکهای مرکزی و دولت‌های سراسر جهان به کار گرفته می‌شود و باعث شده تا اقتصاد در برابر شوک‌هایی نظیر بحران‌های انرژی یا تغییرات ناگهانی در الگوی مصرف خانوارها، مقاوم‌تر شود.
یکی از دستاوردهای مستقیم این پژوهش‌ها، معرفی مفهوم forward guidance یا «هدایت پیشرو» بود. در این رویکرد، بانکهای مرکزی پیشبینیهای خود از نرخ بهره آینده را به‌طور شفاف اعلام میکنند. این ابزار پس از بحران ۲۰۰۸ و همه‌گیری کووید-۱۹، زمانی که نرخ بهره به پایین‌ترین سطح رسید، اهمیت ویژه‌ای یافت.
البته به‌کارگیری این ابزار بدون چالش نبوده است. کوین وارش، رئیس فعلی فدرال رزرو آمریکا، معتقد است هدایت پیشرو در شرایط عادی باید نقشی محدود و مشخص داشته باشد تا شفافیت ظاهری منجر به ابهام نشود.
تجربیات عملی گاهی با نقدها همراه بود. برای نمونه، مارک کارنی، رئیس وقت بانک مرکزی انگلستان، در سال ۲۰۱۴ به دلیل ارسال سیگنال‌های متناقض درباره افزایش نرخ بهره، به شوخی «دوست‌پسر غیرقابل اعتماد» نامیده شد. این موضوع نشان می‌دهد که حتی پیشرفته‌ترین مدل‌ها نیز به مهارت اجرایی سیاست‌گذار وابسته هستند.
وودفورد در تماسی تلفنی با خبرنگان در استکهولم واکنش خود را این‌گونه بیان کرد: «این افتخاری بزرگ است. غافلگیر شدم اما حس بسیار خوبی دارم.»
چشم‌انداز مکاتب آب شیرین و آب شور
رابرت هال را به دلیل دسته‌بندی اقتصاددانان آمریکایی به دو گروه «آب شیرین» و «آب شور» می‌شناسند. گروه آب شیرین که در دانشگاه‌های مناطق داخلی مستقر هستند و دانشگاه شیکاگو پیشگام این جریان است، به بازار آزاد، نظریه قیمت نئوکلاسیک، انتظارات عقلانی و پولیگری باور دارند.
در مقابل، اقتصاددانان آب شور در دانشگاه‌های ساحلی مانند Harvard، MIT، UC Berkeley، Yale، Princeton، UCLA و Columbia متمرکز شده‌اند. این گروه که در طیف Keynesians و New Keynesians قرار می‌گیرند، بر توانایی دولت‌ها و بانکهای مرکزی در مدیریت تقاضای اقتصادی تأکید میکنند.
برنده شدن Hall و Woodford در نوبل ۲۰۲۶، نشان‌دهنده پذیرش گسترده ابزارهای مدیریت تقاضا در سطح جهانی است. با توجه به افزایش شوک‌های انرژی در جهان، مشابه آنچه در بحران‌های انرژی اوکراین و اروپا دیده می‌شود، نیاز به مدلهای تثبیت‌کننده دقیق‌تر هرچه بیشتر می‌شود.
به نظر می‌رسد آینده سیاست‌های پولی در گرو ادغام هرچه بیشتر رفتارشناسی مصرف‌کننده با مدلهای کلان باشد. این روند باعث می‌شود بانکهای مرکزی بتوانند با دقت بیشتری پیش‌بینی کنند که تغییرات نرخ بهره چگونه بر تصمیمات واقعی مردم اثر می‌گذارد.
جزئیات بیشتر درباره معیارهای انتخاب برندگان را می‌توان در وب‌سایت مؤسسه نوبل مشاهده کرد.
در واقع، این جایزه تأییدی بر ابزارهایی است که بانکهای مرکزی جهان برای جلوگیری از فروپاشی اقتصادی در بحران‌های ۲۰۰۸ و کووید-۱۹ به کار بردند و انتقال اقتصاد از قوانین خشک مکانیکی به تحلیل رفتارهای آینده‌نگرانه را رسمی کرد.
پاسخ به پرسش‌های رایج
دلیل اعطای نوبل اقتصاد ۲۰۲۶ به رابرت هال و مایکل وودفورد چه بود؟
آنها به دلیل ابداع مدلهای نئوکنزیان و ایجاد مبانی اقتصاد خرد برای تثبیت اقتصاد کلان برگزیده شدند؛ مدلی که به بانکهای مرکزی کمک میکند تا از رکود و تورم جلوگیری کنند.
مفهوم هدایت پیشرو (Forward Guidance) چیست؟
رویکردی است که در آن بانکهای مرکزی پیشبینیهای خود از وضعیت نرخ بهره در آینده را به‌طور شفاف اعلام میکنند تا بتوانند انتظارات بازار را مدیریت کنند.
تفاوت مکاتب آب شیرین و آب شور در چیست؟
مکتب آب شیرین (مانند دانشگاه شیکاگو) بر بازار آزاد و پولیگری تأکید دارد، در حالی که مکتب آب شور (مانند هاروارد و کلمبیا) به نقش دولت و بانک مرکزی در مدیریت تقاضای اقتصادی باورمند است.
